تحليل بنيادي عبارت است از مطالعه و بررسي شرايط اقتصادي، صنعت و وضعيت شركت. هدف اصلي از انجام اين گونه مطالعات، تعيين ارزش واقعي سهام و ارزش ذاتي شركتهاست. تحليل بنيادي معمولاً بر اطلاعات و آمار كليدي مندرج در صورتهاي مالي شركت تمركز مي‏نمايد تا مشخص كند كه آيا قيمت سهام به درستي ارزشيابي شده است يا نه؟
بخش قابل ملاحظه‏اي از اطلاعات بنيادي، بر اطلاعات و آمار اقتصاد ملي، صنعت و شركت تمركز دارد. رويكرد معمول در تحليل شركت، در برگيرنده چهار مرحله اساسي است :
1)تعيين وضعيت كلي اقتصاد كشور
2)تعيين وضعيت صنعت
3)تعيين وضعيت شركت
4)تعيين ارزش سهام شركت

تجزيه و تحليل اقتصاد
وضعيت اقتصاد ملي از آن جهت مطالعه و بررسي مي‏شود كه مشخص شود آيا شرايط كلي براي بازار سهام مناسب است يا نه؟ آيا تورم مؤثر است؟ نرخهاي بهره در حال افزايش است يا كاهش؟ آيا مصرف‏كنندگان كالاها را مصرف مي‏كنند؟ تراز تجاري مطلوب است؟ اينها تنها بخشي از سؤالاتي است كه تحليل‏گر بنيادي براي تعيين كردن تأثيرات شرايط اقتصادي بر بازار سهام با آنها مواجه است.
تجزيه و تحليل صنعت
وضعيت صنعتي كه شركت در آن قرار دارد تأثير قابل توجهي بر نحوه فعاليت شركت دارد. اگر وضعيت صنعت مطلوب نباشد، بهترين سهام موجود در اين صنعت نيز نمي‏تواند بازده مناسبي داشته باشد. به قول معروف (سهام ضعيف در صنعت قوي، بهتر از سهام قوي در صنعت ضعيف است).
تجزيه و تحليل شركت
بعد از تعيين وضعيت اقتصاد و صنعت، خود شركت نيز بايد تجزيه و تحليل شود تا از سلامت مالي آن اطمينان حاصل گردد. اين تحليل معمولاً از طريق بررسي صورتهاي مالي شركت انجام مي‏شود. از روي اين صورتها مي‏توان نسبتهاي مالي سودمندي را محاسبه نمود، نسبتهاي مالي به 5دسته اصلي تقسيم مي‏شوند :‌
1)نسبتهاي‏ سودآوري
2)نسبتهاي قيمتي
3)نسبتهاي نقدينگي
4) نسبتهاي اهرمي
5)نسبتهاي كارآيي (فعاليت)
هنگام تحليل نسبتهاي مالي شركت نتايج حاصل از اين تحليل بايد با نتايج ساير شركتهاي موجود در آن صنعت مقايسه شود تا عملكرد شركت، شفاف‏تر و روشن‏تر گردد.
حاشيه سود خالص
حاشيه سود خالص شركت، يكي از نسبتهاي سودآوري است كه از طريق تقسيم كردن سود خالص به كل فروش محاسبه مي‏شود. اين نسبت نشان مي‏دهد كه از يك تومان فروش شركت، چه مقدار آن به سود خالص تبديل شده است. به عنوان مثال، حاشيه سود خالص 30 درصد نشان مي‏دهد كه از يك تومان فروش محصولات شركت، 3 ريال سود خالص بدست آمده است.
نسبت P/E
نسبت P/E (نسبت قيمت سهام به عايدي هر سهم) از طريق تقسيم كردن قيمت جاري سهام به عايدي هر سهم (EPS) در چهار فصل گذشته بدست مي‏آيد. اين نسبت نشان مي‏دهد كه سرمايه‏گذار براي خريدن يك تومان از عوايد شركت، چقدر بايد بپردازد. به عنوان مثال، اگر قيمت جاري سهام، 20 تومان و عايدي هر سهم در چهار فصل گذشته، 2 تومان باشد، آنگاه نسبت P/E، 10 بدست مي‏آيد. به عبارت ديگر  براي خريد يك تومان از عوايد شركت بايد 10 تومان بپردازيم. البته انتظارات سرمايه‏گذاران از عملكرد آتي شركت، نقش بسيار مهمي در تعيين نسبت جاري P/E ايفا مي‏كند. رويكرد متداول در تحليل‏هاي مالي اين است كه نسبتهاي P/E شركتهاي موجود را در يك صنعت با يكديگر مقايسه كنيم. اگر تمام شرايط ديگر يكسان باشد، شركتي كه P/E آن كمتر است، ارزش بهتري دارد.
ارزش دفتري هر سهم
ارزش دفتري هر سهم شركت، يكي از نسبتهاي قيمتي است كه از تقسيم كردن كل داراييهاي خالص شركت (دارايي‎ها منهاي بدهي‏ها) به كل سهام موجود آن بدست مي‏آيد. ارزش دفتري هر سهم مي‏تواند در تعيين اين موضوع كمك كند كه آيا سهام شركت، كمتر يا بيشتر از حد قيمت‏گذاري شده است. اگر سهامي به قيمتي بسيار پايين‏تر از ارزش دفتري آن به فروش رود، مي‏تواند نشانگر اين باشد كه اين سهام، كمتر از ارزش واقعي خود، قيمت‏گذاري شده است.
نسبت جاري
نسبت جاري يكي از نسبتهاي نقدينگي است كه از تقسيم كردن دارايي‏هاي جاري به بدهي‏هاي جاري شركت محاسبه مي‏شود. اين نسبت توانايي شركت را براي پرداخت بدهي‏ها و تعهدات جاري آن نشان مي‏دهد. هر قدر اين نسبت بالاتر باشد، قدرت نقدينگي آن نيز بالاتر خواهد بود. به عنوان مثال اگر اين نسبت 3 باشد،  بيانگر آن است كه دارايي‏هاي جاري شركت، براي پرداخت 3برابر بدهي‏هاي جاري آن، كفايت مي‏كند.
نسبت بدهي
نسبت بدهي شركت، يكي از نسبتهاي اهرمي است كه از تقسيم كردن كل بدهي‏ها به كل دارايي‏هاي شركت محاسبه مي‏شود. اين نسبت نشان مي‏دهد كه كل دارايي‏هاي شركت تاچه حد از طريق بدهي‏ها تأمين شده است. به عنوان مثال، اگر نسبت بدهي 40 درصد باشد، بيانگر آن است كه 40 درصد از دارايي‏هاي شركت از طريق ايجاد بدهي يا قرض گرفتن وجوه تأمين شده است.
بدهي‏ها همانند تيغ دولبه عمل مي‏كنند، اگر شرايط كلي اقتصاد نامناسب و روند حركت نرخ‏هاي بهره، فزاينده باشد. آنگاه شركتهايي كه نسبت بدهي بالايي دارند، با مشكلات مالي عديده‏اي مواجه خواهند بود. اما اگر شرايط اقتصادي مناسب باشد، بدهي مي‏تواند از طريق تأمين مالي كردن رشد شركت با هزينه‏هاي پايين‏تر، سودآوري را افزايش دهد.
گردش موجودي‏ها
گردش موجودي‏هاي شركت، يكي از نسبتهاي كارآيي است كه از تقسيم كردن قيمت تمام شده كالاي فرش رفته به موجودي‏ها محاسبه مي‏شود. اين نسبت، كارآيي شركت را در مديريت موجودي‏ها نشان مي‏دهد. اين كارآيي از طريق محاسبه تعداد دفعات گردش موجودي‏ها در طول سال اندازه‏گيري مي‏شود. اين دسته از نسبتها، وابستگي شديدي به نوع صنعت دارند. به عنوان مثال گردش موجودي‏ها در فروشگاههاي زنجيره‏اي، به مراتب بالاتر از صنايع توليدكننده هواپيماست. در اينجا نيز مقايسه كردن گردش موجودي‏ها در كليه شركتهاي يك صنعت اهميت زيادي دارد.
ارزشيابي قيمت سهام
تحليل‏‎گر بنيادي،  پس از مطالعه و تعيين شرايط اقتصاد ملي، وضعيت صنعت و در نهايت شركت به بررسي اين موضوع مي‏پردازد كه آيا قيمت سهام شركت به درستي تعيين شده است يا نه؟
در تعيين قيمت سهام، الگوهاي گوناگون ارزشيابي تهيه و تدوين شده است. عمده‏ترين اين الگوها عبارتند از :
ـ الگوهاي سود سهام ـ اين الگوها بر ارزش فعلي سودهاي سهام مورد انتظار تمركز دارند.
ـ الگوهاي عوايد ـ اين الگوها بر ارزش فعلي عوايد مورد انتظار تمركز دارند.
ـ الگوهاي دارايي‏ها ـ اين الگوها بر ارزش دارايي‏هاي شركتها تمركز دارند.

اصول بنيادي در تحليل سهام
در تحليل بنيادي، تمام عوامل مؤثر در اقتصاد، از جمله توليد، توزيع، عرضه و تقاضا و در نهايت مصرف را با توجه به گردش سرمايه و سياستهاي پولي مبتني بر داده‏هاي مالي، مورد توجه قرار مي‏دهيم.
بنيادگران براي تحليل موفق سهام بايد حداقل هفت سرفصل مهم را مدنظر بگيرند.
1ـ عايدي هر سهم در دوره جاري (EPS) و مقايسه آن با عايدي هر سهم در دورة مشابه سال قبل.
2ـ EPS ساليانه سهام و مقايسه آن با EPS سال قبل (و لحاظ نمودن افزايش يا كاهش آن نسبت به سنوات قبل).
3ـ گروه صنعتي كه سهام متعلق به آن است محصولات جديد موجود در اين گروه، تغييرات گروه و مديريت شركت صاحب سهام و غيره.
4ـ عرضه و تقاضاي سهام
5ـ پيشرو يا پسرو بودن سهام (توضيح اينكه بعضي سهم‏ها در گروه خود پيشرو هستند و ديگر سهم‏ها از حركت آنها تبعيت مي‏كنند، در حالي كه برخي سهم‏ها دنباله‏رو ديگران هستند)
6ـ مالكيت سهام (اينكه چه اشخاص حقيقي يا حقوقي صاحبان اصلي سهام هستند)
7ـ جهت بازار و شاخص‏يابي

نقص بزرگ تحليل بنيادي
در بسياري اوقات سهام شركت سود ده، براي مدت نسبتاً‌ طولاني كاهش مي‏يابد يا سهام شركت زيان‏ده، در مدتي كوتاه به مقدار قابل توجهي افزايش مي‏يابد. اگر همه ما منطقي بوديم و مي‏توانستيم احساسات خود را از تصميمات سرمايه‏گذاريمان تفكيك نماييم. آنگاه روش تعيين قيمت سهام براساس سود آينده يا همان تحليل بنيادي به نحو درخشاني درست كار مي‏كرد و از آنجا كه انتظارات كاملاً‌ منطقي داشتيم  قيمتها تنها هنگامي تغيير مي‏كرد كه اطلاعات سهام منتشر مي‏شد. اما در بازار واقعي اين حالت هرگز اتفاق نمي‏افتد. همان طور كه گفتيم، بازيگران بازار، بارها و بارها شركتهايي را با سودهاي بالا ديده كه سقوط كرده‏اند و شركت‏هاي زيان دهي را نيز ديده‏اند كه سهامشان به نحو چشمگيري افزايش داشته است.
اولين كسي كه اين موضوع را در بازار سرمايه دريافت چارلزداو بود كه مي‏توان او را بنيانگذار تحليل تكنيكي ناميد. وي براي اولين بار در سال 1900 ميلادي براساس اطلاعات هر سهم (نظريه داو) را تدوين كرد. بيشتر مطالعات او براساس ميانگين صنعتي داو جونز و بوجود آوردن اين شاخص مهم بود داو متوجه شد كه روند بازار صرفاً‌ از سود و زيان و اطلاعات مالي شركتها تبعيت نمي‏كند، بلكه عوامل ديگري نيز در اين زمينه تأثير دارند. به نظر داو بازار در عين بي‏نظمي، نظم خاصي دارد.
به نظر داو، نوسان قيمتهاي بازار را مي‏توان به سه بخش تقسيم كرد :
الف) نوسانهاي اوليه: اين نوسانها بازارهاي افزايشي و بازارهاي كاهشي ناميده مي‏شوند. در بازارهاي افزايشي، قيمتها براي چند سال رو به بالا مي‏روند. از طرف ديگر، در بازارهاي كاهشي، قيمتها براي چند ماه يا چند سال رو به پايين مي‏روند.
ب ) نوسانهاي ثانويه: در اين نوسانها،  قيمتها به مدت چند ماه بالا مي‏روند اين حالت تحت عنوان دوره تعديلات يا تصحيحات معروف است.
ج) نوسانهاي روزانه: اين نوسانها، نوسانهاي روزانه تصادفي و بدون مفهوم هستند. تحليل‏گران تكنيكي بازار براي تعيين روندهاي بازار يا تعيين روند تك تك سهام از نظريه داو استفاده مي‏كردند.

ادامه این مقاله در نوشته بعدی خواهد بود...
به نقل از وب سایت سازمان امور اقتصادی و دارایی اصفهان