در این نوشته و نوشته بعدی قصد دارم مطالبی در خصوص بیت المال، تاسیس و مصارف آن و... که در کلاسهای درس اقتصاد اسلامی بر روی آن تاکید می شود به اشتراک قرار دهم امیدوارم مورد توجه دوستان و علاقمندان احتمالی قرار گیرد.

 بیت المال و تأسیس آن :
بیت المال عبارت از صندوق و یا مرکزی است که درآمدهای دولت اسلامی در آن جمع شده و سپس به مصارف معینی می رسد. درآمدهای دولت در صدر اسلام عمدتاً درآمدهای مالیاتی بوده که شامل خمس، زکات، خراج و جزیه می شد. مقدار، مدت و نحوه تعلق این مالیاتها یا از طریق وحی تعیین و یا توسط خود رسول خدا تشریح شده است. در سال هفتم هجرت پس از فتح خیبر، خراج و در سال هشتم هجرت پرداخت زکات ـ که قبلاً مستحب بود ـ الزامی شد و بالاخره در سال هفتم یا هشتم جزیه مقرر گشت.
مرکز جمع آوری و تقسیم وجوه یاد شده مسجدی بود که حضرت پس از هجرت به مدینه بنا ساخته و آن را عبادتگاه و محلی برای اجتماع و شور با مردم تعیین فرمودند به علاوه این مسجد در طول حکومت حضرت محمد (ص) مرکز فرماندهی بود.
در آغاز هجرت جمع آوری وجوه یاد شده توسط برخی از صحابه که وظیفه تبلیغ دین را نیز همزمان انجام می دادند صورت می گرفت که با گسترش دامنه حکومت پیامبر خدا وظایف یاد شده را از هم تفکیک نموده و تعداد مأموران امور مالی رو به افزایش گذاشت.
اطلاعات فوق نشان می دهد که بیت المال توسط پیامبر(ص) تأسیس شد. تشکیلات بیت المال یعنی تشکیلات مالی بخش عمومی، همچون سایر بخشها دارای سازمانی انعطاف پذیر بدون دیوانسالاری و متمرکز در مسجدالنبی بود ولی همیشه در بیت المال وجهی وجود نداشت و پرداختی های بیت المال را خود حضرت روزانه انجام می دادند و هیچ وجهی را در صندوق بیت المال تقسیم نشده باقی نمی گذاردند.

درآمدهای بیت المال :
درآمدهای بیت المال را می توان به خراج، زکات، خمس، جزیه، هدایا، کفارات، و سایر درآمدها تقسیم کرد که در ذیل به برخی از آنها اشاره می کنیم.

خراج :
خراج عبارت است از درآمدی که به صورت اجاره زمین های کشاورزی یا بوستانهایی که در مالکیت همه مسلمانان قرار داشت و نیز مالیات سایر زمینهای مزروعی و یا سایر باغستان های غیر مسلمانان اگر ضمن جنگ و جهاد به تصرف و غنیمت مسلمانان در می آمد و جزو مالکیت عامه مسلمانان می شد؛ بنابراین هر کسی مسلمان و یا غیر مسلمان چنانچه می خواست در زمین های مزبور به کشاورزی بپردازد باید اجاره یا خراج آن را بپردازد.
در درگیری میان مسلمانان و کفار چنانچه صلح صورت می گرفت طبق قرار داد صلح زمینهای کشاورزی یا در مالکیت کفار باقی می ماند یا به مالکیت دولت اسلامی در می آمد؛ در صورت نخست، معمولاً کفار برای حفظ مالکیت خویش، حاضر به پرداخت خراج می شدند. این خراج حکم مالیات را داشت نه اجاره چون زمین در مالکیت صاحبان سابق آن باقی می ماند و چنانچه زمین بر طبق قرارداد به مالکیت مسلمانان در می آمد اخذ خراج حکم اجاره زمین را باز می یافت.
چنانچه زمین یا باغی بدون جنگ و درگیری به تصرف سپاهیان اسلام در می آمد ـ مانند زمینها و اموال بنی قینقاع و بنی نضیر که در زمان رسول خدا نصیب مسلمانان شد ـ حکم انفال را پیدا می کرد و به مالکیت رسول خدا یا ولی امر مسلمانان در می آمد.
زمین های فدک در جنگ خیبر به همین شکل به مالکیت پیامبر درآمد، چون صاحبان آنها پس از مشاهده شکست سایر یهودیان بدون جنگ تسلیم و حاضر به جلای وطن شدند سپس مانند یهودیان خیبر از پیامبر تقاضا کردند که در وطنشان باقی بمانند و نیمی از محصول باغهای خویش را هر سال تقدیم نبی اکرم کنند؛ درآمد اخیر که اختصاص به پیامبر اسلام دارد و نه همه مسلمانان، باز در حکم اجاره زمینهای مزبور است و نه مالیات بر آنها.
خراج زمینهایی که براساس مصالحه بدست آمده اند با خراج زمینهای فتح شده در جنگ تفاوت دارد؛ زمینهای اخیر به مالکیت مسلمانان در آمده است ولی زمینهای صلح معمولاً در مالکیت صاحبان غیر مسلمان آنها باقی می ماند. با مسلمان شدن افراد اخیر پرداخت خراج از گروه ایشان برداشته می شد.
به رغم موارد یاد شده هرگاه در کتب تاریخ و فقه از زمینهای خراجیه ذکری به میان می آید، منظور زمینهایی است که با تصرف مسلمانان درآمده است. نمونه بارز زمینهای خراجیه زمینهای عراق و ایران است که پس از شکست ساسانیان به تصرف مسلمانان درآمد.
قطع نظر از آنکه خراج در مفاهیم فقهی اجاره تلقی شود یا مالیات تأثیری در معنای اقتصادی آن نخواهد داشت و در هر حال درآمد ثابتی که سالانه از زمین اخذ شود خراج تلقی می شود خواه این درآمد به صورت اجاره باشد و خواه به شکل مالیات.
شواهدی در دست است که نشان میدهد میزان خراجی که در صدر اسلام وضع می شده ثابت نبوده و متناسب با نوع محصول و حاصلخیزی زمین بوده است به طوریکه خراج مزارع خیبر برابر با نیمی از محصول آن بود که به پیشنهاد ساکنان مقرر شده بود بعد از رحلت پیامبر قراین تاریخی دلالت دارد که از زمان عمر خراج زمینهای مفتوحه با ویژگی های حاصلخیزی و موقعیت و مجاورت هر زمین متناسب بوده و بستگی تام به اجاره آن داشته است.
مقدار خراج در صدر اسلام بر زمینهای مختلف به تفاوت وضع می شده و متناسب با اجاره آنها بوده است. یکی از عواملی که باعث افزایش اجاره زمین میشود، حاصلخیزی و بازدهی زمین است عامل دیگر موقعیت و محل زمین، یعنی نزدیکی آن به نهر آب یا رود خانه از یک سر و به شهر و بازار از سوی دیگر است عامل سوم کشت محصولاتی است که ضریب کشش درآمد تقاضای آنها بیشتر از واحد باشد.
قراین موجود نشان می دهد که وضع خراج در صدر اسلام تابعی از عواملی بوده است که موجب افزایش خراج زمین می شوند. همچنین، شواهد ذکر شده نشان می دهد که مقدار خراج براساس مقدار تولید یا هزینه صرف شده نبوده است؛ بدین جهت اخذ خراج انگیزه افزایش تولید یا افزایش سرمایه گذاری را کم نکرده و بر کارایی تولید اثر نامطلوبی نداشته است در مقابل درآمد خالص کشاورزانی را که در زمینهایی با اجاره های متفاوت کشت و کارمی کردند تعدیل می کرده است.

دهکده جهانی واژه ای بسیار با معنی برای آن چیزی است که امروز در دنیای اینترنت با آن سروکار داریم و اینترنت منبعی بسیار ارزان برای یادگیری و آموزش است. هرگاه نیاز به هر مطلبی داریم کافی است تا گشتی در دنیای مجازی بزنیم تا از بهترین های موجود در جهان بهره ببیریم اما بدون شک اگر بشر دانش خود را در اختیار دیگران قرار نمی داد و مردانی نیک در هر روزگار نمی بودند مطمئنا اکنون ما چنین منبعی برای کسب علم و تجربه نداشتیم.
یکی از همین مردان نیک روزگار ما آقای بهرام صمدیان، همشهری و هم دانشگاهی (دانشگاه تبریز) خوب بنده، هستند که چندین ترجمه و تالیف در خصوص نرم افزار اکسل و شاخه های وابسته به آن دارند که همه ترجمه های خود را با سخاوتمندی تمام، که نشات گرفته از روح بزرگ ایشان است، به رایگان در وبلاگ خود قرار داده اند؛ ایشان هرچند همواره با بی مهری (بخوانید دزدی علمی و اقتصادی) برخی روبرو بوده اند اما در هدف خود مستحکم مانده و در آستانه انتشار کتاب جدید خود هستند. من هر از چندگاهی به وبلاگ ایشان سر می زنم تا مطلبی جدید بیاموزم امروز بطور اتفاقی متوجه شدم ایشان لیست تمام کتب منتشره خود به همراه لینک دانلود را در صفحه اول وبلاگ قرار داده اند تا دوستانی که تمایل به استفاده دارند به آسانی امکان بهره مندی از نوشته های ایشان را داشته باشند. صمیمانه توصیه می کنم حتما کتب ایشان را بخوانید و به دوستانتان معرفی کنید ابتدا قصد داشتم لینک مستقیم کتب را دراین محل قرار دهم اما مناسبتر دانستم تا لینک وبلاگ را قرار دهم تا از طریق وبلاگ خود نویسنده، اقدام به دانلود کتب مذکور نمایید.

آمار 80 (وبلاگ جناب آقای بهرام صمدیان)

چندی پیش یکی از دانشجویان دانشگاه تبریز که اخیرا در آزمون کارگزاری قبول شده بود به دنبال راهنمایی برای یافتن موقعیت شغلی در یکی از شرکتهای کارگزاری به سراغ بنده آمده بود، بعد از مدتی بحث و گفتگو به ایشان توصیه کردم که رزومه ای بنویسد و برای چند شرکت که احتمالا به دنبال تاسیس دفتر در تالار تبریز هستند بفرستد اما جالب بود که ایشان آشنایی چندانی با رزومه و رزومه نویسی نداشتند لذا مدتی هم به صحبت در مورد رزومه وخصوصیات یک رزومه خوب پرداختیم. امروز اتفاقی در بین فایل های رایانه خود به فایلی برخورد کردم که چند سال قبل از اینترنت برداشته بودم متاسفانه این نوشته فاقد منبع است ولی کمک زیادی به من برای نوشتن رزومه کرده است.
اخیرا در کتابخانه مرکزی تبریز سلسله جلساتی با عنوان آشنایی با مهارت های زندگی برگزار می شود، هرچند من فرصت شرکت در این جلسات را نداشته ام ولی با توجه به رئوس مطالبی که در کتابخانه دیدم دوره جالبی به نظر می رسد پیشنهاد می کنم اگر ساکن تبریز هستید و فرصت دارید در این جلسات شرکت کنید .
اما نکته ارتباطی این دو پاراگراف این بود که شاید بهتر باشد در دانشگاه تبریز و گروه اقتصاد آن نیز مهارت هایی مانند رزومه نویسی، مهارت مذاکره و ارتباط و... نیز در جلساتی تشریح شوند.

 رزومه چیست؟ 
 رزومه متنی است چند صفحه ای حاوی اطلاعات و مشخصات فردی كه قبل از مصاحبه در اختیار كارفرمایان قرار گرفته و به آنان امكان میدهد تا ارزیابی اولیه ای از تواناییهای شغلی شما داشته باشند. در واقع رزومه باید تصویری ذهنی از شما و فعالیتهای شغلیتان به خواننده ارائه كند. از این حیث رزومه جنبه ای تبلیغاتی دارد بدین ترتیب كه ویژگیهای مؤثر و مفید خود را در اختیار كارفرما قرار میدهید و به نوعی سعی میكنید تا وی را متقاعد كنید كه از بین چندین داوطلب، شما را برای شركت در مصاحبه انتخاب كند. رزومه باید به طور مثبتی مهارتها و تواناییهای شما را نشان دهد...[ادامه مطلب...]

یکی از جدید ترین و سریع ترین مقوله ها در اقتصاد ایران که در سال 1387 شایعه شد، اعلام شد و در نهایت از امروز اجرا می شود قانون مالیات بر ارزش افزوده است این قانون که با حمایت گروهی خاص از اصناف و نگرانی گروهی دیگر همراه است، در سکوت ناشی از بی اطلاعی و نا آگاهی مصرف کنندگان، که مالیات دهنده نهایی هستند پی گرفته می شود حال آنکه می بایست قبل از آنکه قانونی اجرا گردد آموزش های لازم و فرهنگسازی مربوطه انجام شود در حال حاضر دستورالعمل مربوطه تنها دو یا سه هفته قبل به مودیان مالیاتی ابلاغ شده است نکته جالب اینکه در مالیات بر ارزش افزوده هر مودی مالیاتی خود نوعی ممیز مالیاتی نیز محسوب می شود. اما آنچه در محافل اقتصادی بیشتر جلب توجه می کند نگرانی شرکت های کوچکتر از محاسبه و فاکتور نویسی و به دنبال آن فرار بیشتر مالیاتی است! اگر همه موارد فوق را با این نکته که سازمان امور مالیاتی تابحال نتوانسته قانون مالیات تجمیع عوارض را درست اجرا کند جمع کنیم به معادله پیچیده ای خواهیم رسید که نوید داستانی طولانی در حوزه مالیات را می دهد.

اما قانون مالیات بر ارزش افزوده چه می گوید؟
بر اساس قانون مالیات بر ارزش افزوده، ارزش افزوده در این قانون تفاوت بین ارزش کالاها و خدمات عرضه شده با ارزش کالاها و خدمات خریداری یا تحصیل شده در یک دوره معین می باشد (ماده 3 ـ قانون مالیات بر ارزش افزوده) حال مالیات بر ارزش افزوده مالیاتی است که مرحله به مرحله از ازرش افزوده آن مرحله اخذ می گردد به گونه‌اي كه فروشنده كالا يا خدمات همزمان ماليات را اخذ و به حساب دارايي واريز مي‌كند خريدار نيز پس از ايجاد ارزش افزوده بر روي كالا، در زمان فروش ابتدا ماليات پرداختي مرحله قبل خود را كسر و سپس 3درصد از خريدار بعدي ماليات دريافت و آن‌را به حساب دارايي منتقل مي‌كند. اين چرخه تا زمان تكميل كالا ادامه دارد و در مرحله نهايي تنها خريدار است كه به‌طور واقعي ماليات پرداخت مي‌كند. از همين‌رو آن‌را ماليات برمصرف نيز قلمداد مي‌كنند. در این قانون هر سال شمسی به چهار دوره مالیاتی سه ماهه تقسیم شده که مودیان در پایان هر دوره مالیات خود را واریز می کنند نرخ مالیات در ساده ترین حالت 3 درصد است که 1.5 درصد آن مالیات و 1.5 درصد آن سهم شهرداری است.

مالیات بر ارزش افزوده و بورس اوراق بهادار:
در خصوص مالیات بر سهام چند نکته حائز اهمیت وجود دارد :
1 ـ قانون مالیات بر ارزش افزوده به جای قانون قانون تجمیع عوارض اجرا می گردد حال آنکه فعالیت های بورس مشمول قانون تجمیع عوارض نبوده که این قانون جایگزین آن گردد
2 ـ از هر معامله نیم درصد ارزش معامله به صورت مستقیم به عنوان مالیات دریافت می گردد به نحوی که دریافتی مالیاتی دولت از درآمد فعالان بورس بیشتر است.
3 ـ همه شرکتهای کارگزاری، شرکت بورس، و سازمان بورس حسب قوانین مالیات خود را واریز می کنند، مفالیت در بورس به دلیل حساسیت های خاص خود سیستم های دقیق حسابداری و حسابرسی را می طلبد که خود اسباب واریز دقیق مالیاتها را فراهم نموده است.
4 ـ طبق بند 11 ماده 12 از فصل دوم قانون مالیات بر ارزش افزوده، "خدمات بانکی و اعتباری بانکها، موسسات و تعاونی های اعتباری و صندوق های قرض الحسنه مجاز و صندوق تعاون" از پرداخت مالیات معاف هستند و جا دارد تا بورس و بازار سرمایه نیز از معافیتهایی همانند بازار پول برخوردار گردد.
5 ـ با توجه به گستردگی تالارهای منطقه ای و این مهم که عملا امکان تفکیک معاملات آنها از یکدیگر و از مرکز (تهران) وجود ندارد محتملا در واریز 1.5 درصد سهم شهرداری ها ناعدالتی هایی صورت خواهد گرفت.
6 ـ فشار افزایش نرخ های معاملات به طور مستقیم بر سهامداران وارد می گردد و این امر جذابیت بازار سرمایه را کاهش می دهد در حالی که اکثر کشورها به دنبال کاهش هزینه های معاملاتی می باشند اعمال مالیاتهایی از این دست بر بورس ایران ضررهای بسیاری وارد خواهد کرد. 

فرض کنید شما در شعبه شرکتی با اسم و رسم فراوان ( اصطلاحاً تریلی آدین چکمیر!) کار میکنید، و فرض کنید در این شعبه 5 نفر به اصطلاح کارشناس! ( در شرکت ما کارشناس و کارمند مترادف هستند) کار می کنند که شما یکی از آنها هستید، حال مفروضات زیر را برای روز دوشنبه در نظر بگیرید:

1 ـ مدیر به دلیل کهولت سن دچار زانو درد است و باید عمل جراحی شود و یک هفته مرخصی گرفته

2 ـ همکار دیگرتان در فوتبال مصدوم شده و او هم یک هفته مرخصی استعلاجی دارد

3 ـ کارشناس بعدی خودش سلامت است ولی همسرش بیمار است و تقاضای مرخصی دارد

4 ـ کارشناس دیگری هم که می ماند، مسئول (والبته تنها کارمند) امور دفتری است و باید در دفتر باشد.

با توجه به مفروضات فوق مطلوب است:

1 ـ روز دوشنبه شما باید جای چند نفر کار کنید؟

2 ـ سعی کنید مدل اقتصادی مناسبی برای شرایط فوق بنویسید

3 ـ پیدا کنید پرتقال فروش را

4 ـ (به قول یکی از اساتید) سوالی بسازید و به آن جواب دهید!

تمرکز همه فعالیت ها در تهران و عدم تمایل به تمرکز زدایی هزینه های زیادی را به من و شما وارد می کند رفت و آمد های بی مورد و گاها غیر ضروری، سیستم نا مطمئن حمل و نقل و سفرهای خطرناک بین شهری، ناکارآمدی پست، زیرساختهای نامناسب ارتباطی و از همه مهمتر علاقه به مدیریت کارهای کوچک در تهران همه و همه سبب می شوند هر یک از ما بارها با مشکلات عدیده ای مواجه شویم اما این موضوع زمانی جالب تر می شود که به عمق تمرکز افزوده شده و بر مشکلات موجود دامن زده می شود به عنوان مثال شرکت ما فعالیتهایی را که قبلا یک نفر (با حقوق و دستمزد نازل)در شهرستان انجام می داد و کل کشور از آن استفاده می کردند به تهران منتقل می کند، برای آن دایره ای باز می کند 5 نفر نیروی جدید (با اشل حقوقی تهران که در شرکت ما حدود 2.5 برابر شهرستان است) استخدام می کند ، برای آن دایره مدیریت تعریف می کند و زیباتر آنکه طی حکم ماموریتی یک نفر به شهرستان رفته و نحوه فعالیت را از همان کارمند می آموزد! سپس ناگهان با بوق و کرنا اعلام می شود که دایره فلان افتتاح شد (در حالی که عملا فعالیت آن سه سال بود در شهرستان انجام می شد و همه از گزارشات آن استفاده می کردند).

خلاصه کلام آنکه در عصر جدید، اینجانب بعد مدتی طولانی از زمان قبولی در آزمون کارگزاری بالاخره راهمان را به خیابان ونک تهران کج کردیم و گواهینامه مذکور را اخذ نمودیم این گواهینامه می توانست توسط پست ارسال گردد، یا با اندکی هماهنگی به محل کار افراد به صورت جمعی ارسال گردد و...

برگزاری آزمون قراردادهای آتی توسط سازمان بورس (هر چند بیشتر به یک دام پول می ماند تا آزمونی ضروری برای بورس کالا) یک سوال در اذهان ایجاد می کند و آن اینکه آیا بازار سرمایه کشور (بورس اوراق بهادار) به مرحله ای از بالندگی نرسیده که بتوان قرار دادهای آتی، تاخت، سواپ و... را در آن تعریف کرده و استفاده نمود؟ شاید سازمان کارگزاران سابق و شرکت بورس فعلی در توجه و جسارت ورود به انجام چنین فعالیت هایی تعلل کرده اند؛ مطمئنا راه هایی می توان یافت که قراردادها و مشتقاتی اینچنین را وارد بازار سرمایه کرد و به سرمایه گذاران امکان کنترل بیشتر بر ریسک را داد. سعی خوام کرد در نوشته های آتی مطالب بیشتری را به مشتقات اختصاص دهم.

یکی از مشکلاتی که شرکت بورس اوراق بهادار با آن مواجه است تضاد فعالیت این شرکت با سازمان بورس و اوراق بهادار می باشد به نظر من سازمان بورس و اوراق بهادار بیش از اندازه در وضعیت بازار بورس اوراق بهادار دخالت میکند به نحوی که شاید نتوان آن را کنترل نامید بلکه استفاده از کلمه مدیریت نامحسوس صحیح تر است، حضور دکتر صالح آبادی در گفتگوی 22:30 سیما (جدا از بحث های مطرح شده و پاسخ های داده شده) به نظر من درست نبود و شاید حضور دکتر رحمانی به عنوان مدیر عامل شرکت بورس اوراق بهادار صحیح تر و منطقی تر بود از سوی دیگر تابحال وضعیت اموال سازمان کارگزاران بورس که باید بین نهادهای بعدی تقسیم می شد به طور کامل مشخص نگردیده اما نکته جالب اینکه اداره امور گواهی نامه های حرفه ای سازمان بورس اوراق بهادار، سابقه کار کارکنان شرکت بورس اوراق بهادار را به عنوان سابقه کار مفید جهت مدرک گواهی های بازار سرمایه در نظر نمی گیرد! همه این موارد و برخی از نکات ریز دیگر در خصوص واگذاری سایر مسئولیت های بورس به شرکت و وضعیت شرکت فناوری بورس و محدوده فعالیت های آن باید حل شود تا شرکت بورس جایگاه اصلی خود در مدیریت بازار بورس کشور را بیابد.

آی الله بو تبریز ده خراب اولدی                     مین اوش یوز قیرخ اوچ (1343) دی ژیگون مد اولدی

ژیگولون باشماغینین آتلاری اولماز               اَل آتسان جیبینه بیر قران اولماز

مصراع اول شعر فوق یکی تکیه کلامهای من برای خراب شدن اوضاع اقتصادی و گاها غیر اقتصادی کشور شده.

برخی از دوستان خرده گرفته اند که چرا مدتی است وبلاگ را به روز نمی کنم؛ با توجه به این که حدالامکان در این وبلاگ سیاستی بکار برده ام که از نوشتم مطالب بیهوده (البته از منظر خودم) اجتناب کنم و از سویی در حال و هوای یافتن و نوشتن مطالب مفید نیز نیستم لاجرم و علی رغم میل باطنی وبلاگ را آپدیت نمی کنم.

اما به تازه گی دامین www.abedini.info را خریده ام که در وهله اول آن را به این وبلاگ متصل کرده ام و در مراحل بعد، از این دومین برای وب سایت شخصی ام که قصد ایجاد آن را دارم استفاده خواهم کرد.

از همه دوستان خواهشمندم برای لینک به این وبلاگ از این دامین استفاده کنند.